۲۸ جولای ۲۰۲۶ - چه چیزی یک رژیم غذایی را سالم یا ناسالم میکند؟ بر اساس یک مطالعۀ جدید، در بحث سلامت بلندمدت، کیفیت تغذیهای اهمیت بیشتری نسبت به میزان فرآوری مواد غذایی دارد.
این مطالعه که بر روی بیش از ۲۰۰ هزار نفر انجام شد، نشان داد که کیفیت کلی رژیم غذایی یک فرد ارتباط مستقیمی با خطر ابتلا به بیماریهای قلبی، دیابت نوع ۲ و مرگومیر دارد. با این حال، به نظر نمیرسد این ارتباطات بر اساس سطوح فرآوری مواد غذایی تفاوت چشمگیری داشته باشند.
دکتر شیائوون وانگ، پژوهشگر فوق دکترا در دپارتمان تغذیه دانشکده بهداشت عمومی هاروارد، گفت: «اگرچه بسیاری از غذاهای فوقفرآوریشده معمولاً کیفیت تغذیهای پایینی دارند و بهطور کلی باید محدود یا از مصرف آنها اجتناب شود، اما فرآوریِ مواد غذایی بهخودیخود ذاتاً مضر نیست.»
وی بر اساس نتایج این مطالعه افزود: افراد باید «بر روی آنچه در مجموع میخورند تمرکز کنند، نه فقط بر اینکه آیا آن ماده غذایی فرآوری شده است یا خیر. یک رژیم غذایی سالمِ بر پایۀ مواد گیاهی، سرشار از غلات کامل، میوهها، سبزیجات، مغزها، حبوبات و روغنهای گیاهی مفید است؛ حتی اگر شامل مقداری مواد غذایی فرآوریشده نیز باشد.»
دکتر وانگ این یافتهها را در نشست سالانه و اصلی انجمن تغذیه آمریکا«NUTRITION 2026»، ارائه کرد.
کیفیت تغذیهای رژیم غذایی یک فرد و میزان مصرف غذاهای فوقفرآوریشده اغلب با یکدیگر گره خوردهاند. بسیاری از غذاهای فوقفرآوریشده دارای مقادیر بالایی از قندهای افزوده، سدیم و کربوهیدراتهای تصفیهشده هستند؛ بنابراین مصرف زیاد این غذاها با کیفیت پایین رژیم غذایی همراه است. از سوی دیگر، غذاهای فوقفرآوریشدهای مانند غلات صبحانه غنیشده، محصولات غلات کامل، حبوبات کنسرو شده یا لبنیات گیاهی، همچنان میتوانند مواد مغذی مهم، فیبر، آنتیاکسیدانها و سایر ترکیبات مفید را فراهم کرده و به داشتن یک رژیم غذایی سالم کمک کنند.
برای این مطالعه، محققان تلاش کردند تا کیفیت کلی رژیم غذایی را از سطح فرآوری مواد غذایی تفکیک کنند. آنها با استفاده از دادههای سه مطالعه که در مجموع بیش از ۲۰۰ هزار بزرگسال آمریکایی را از دهه ۱۹۸۰ تا ۲۰۲۰ تحت نظارت داشتند، از چارچوبی به نام «شاخص رژیم غذایی با پایۀ گیاهی» استفاده کردند تا میزان تأکید هر شرکتکننده بر محصولات گیاهی در مقایسه با محصولات حیوانی در رژیم غذاییشان، کیفیت کلی یا سلامت رژیم غذاییشان و میزان مصرف غذاهایی با پایۀ گیاهی در طیف گستردهای از سطوح فرآوری را ارزیابی کنند. این مطالعه محدود به گیاهخواران یا وگانها نبود؛ با این حال، برای امکانپذیر ساختن مقایسههای منسجم، تحلیل بر اجزای گیاهی رژیم غذایی شرکتکنندگان متمرکز بود تا مواد غذایی با منشاء حیوانی.
پس از ارزیابی رژیم غذایی کلی هر شرکتکننده و استفاده از سیستم طبقهبندی «نووا (Nova)» برای دستهبندی سطح فرآوری مواد غذایی مصرفیشان، محققان شرکتکنندگان را بر اساس عادات غذایی مبتنی بر غذاهای گیاهی آنها گروهبندی کردند:
· سالم/فوقفرآوریشده: به عنوان مثال: غلات صبحانه غلات کامل با شیر گیاهی غنیشده، ماست گیاهی، نان غلات کامل و میوه کنسرو شده؛
· سالم/حداقلفرآوریشده: به عنوان مثال: جو دوسر با میوه تازه و مغزها، سالاد کینوا و سبزیجات با روغن زیتون و سوپ عدس خانگی؛
· ناسالم/فوقفرآوریشده: به عنوان مثال: وعدههای غذایی فستفود، سیبزمینی سرخکرده، نوشابه، دسرهای بستهبندی شده و تنقلات تصفیهشده؛
· ناسالم/حداقلفرآوریشده: به عنوان مثال: برنج سفید، آبمیوه، سیبزمینی و دسرهای خانگی تهیه شده با آرد تصفیهشده و شکر.
حدود نیمی از شرکتکنندگان در مطالعه، در نهایت دچار مرگومیر، بیماری قلبی یا دیابت نوع ۲ شدند. بر اساس نتایج، خطر وقوع این پیامدها بسته به کیفیت کلی رژیم غذایی بهطور قابلتوجهی متفاوت بود: رژیمهای غذایی سالم با خطر کمتر و رژیمهای غذایی ناسالم با خطر بالاتر مرتبط بودند. با این حال، در هر یک از دستهها، میزان خطر تقریباً یکسان بود، فارغ از اینکه رژیم غذایی از نوع فوقفرآوریشده بود یا حداقلفرآوریشده.
این نتایج، استفاده از «سطح فرآوری» را به عنوان یک شاخص کلیدی برای تغذیه سالم زیر سؤال میبرد. از آنجایی که سیستم طبقهبندی «نووا» ارزش تغذیهای مواد غذایی را در نظر نمیگیرد، ممکن است غذاهای سالم در دسته فوقفرآوریشده قرار گیرند، در حالی که غذاهای حداقلفرآوریشده همچنان میتوانند ناسالم باشند.
دکتر وانگ گفت: «توصیه جهانی به مردم مبنی بر "اجتناب از غذاهای فوقفرآوریشده"، میتواند منجر به کاهش کیفیت رژیم غذایی شود؛ چرا که غذاهای فوقفرآوریشدهی سالم، مفید هستند و غذاهای حداقلفرآوریشدهی ناسالم، آسیبرسان می باشند. مردم باید به جای تمرکز صرف بر میزان فرآوری، کیفیت مواد غذایی را در اولویت قرار دهند. برای کمک به کاهش خطر بیماریهای مزمن، هدف خود را بر مصرف غذاهای باکیفیت و دارای تراکم مواد مغذی بالا قرار دهید.»
بر اساس این یافتهها، او پیشنهاد کرد که دستورالعملهای تغذیهای باید به جای تمرکز بر سطح فرآوری، همچنان به ترویج رژیمهای غذایی باکیفیتِ اثباتشده، مانند رژیم مدیترانهای یا رژیمهای مبتنی بر مواد گیاهی سالم ادامه دهند. وی خاطرنشان کرد که تشویق تولیدکنندگان مواد غذایی به بهبود محتوای تغذیهای غذاهای بستهبندیشده نیز میتواند به تسهیلِ دنبال کردن یک رژیم غذایی مبتنی بر مواد گیاهی سالم و در دسترستر کردن آن کمک کند.
منبع:
https://medicalxpress.com/news/2026-07-term-health-diet-quality-food.html